Веніаминъ Быллеръ (bulbaed) wrote,
Веніаминъ Быллеръ
bulbaed

Як польскія паны забаранялі нашу мову (ці ўсё ж не?)

У папулярнай літаратуры, нават у падручніках і даследаваннях часта можна сустрэць сюжэт, як квітнела старабеларуская мова ў Вялікім Княстве, аж пакуль пад ціскам палякаў яе не забаранілі ў 1696 годзе, пасля чаго яна засталася выключна сялянскай гаворкай аж пакуль Дунін-Марцінкевіч з Мацеем Бурачком не адважыліся зноў на ёй пісаць кнігі. Аднак падрабязнасці гэтага трагічнага акту звычайна апускаюцца.
Мне даўно ўжо было цікава разабрацца, што ж там было такое, асабліва пасля разбору пытання пра забарону расейскім самадзяржаўем назваў Літвы і Беларусі.
Дык вось, нарэшце адно цікавае абмеркаванне натхніла здзьмухнуць пыл са сваёй жэжэшачкі і крыху капнуць, як жа выглядала гэта забарона (ці адмена) старабеларускай мовы.
Вось выданне гэтага фатальнага дакумента ў зборніку Volumina legum, том 5. «Ураўнаванне правоў саслоўяў ВКЛ з Каронай Польскай» Тады было бескаралеўе па смерці Сабескага на фоне магнацкіх разборак, Сапегі берагі папуталі і рваліся да ўлады, таму шляхта настойвала, што і ў ВКЛ трэба ўвесці розныя больш прасунутыя польскія практыкі, якія б умацавалі шляхецкую дэмакратыю і абмежавалі літоўскіх магнатаў. Дакумент закранае збольшага розныя тэхнічныя моманты ўніфікацыі судовай, фінансавай сістэмы, дзяржаўнай гаспадаркі і да т.п. і апісвае, што новага і якія змены ў параўнанні з нормамі літоўскіх законаў. Абедзве згадкі мовы датычныя працы Літоўскага Трыбуналу. На старонцы 418 унізе першай калонкі, дзе пра функцыі пісара ваяводскага суду (які быў фактычна і пісарам Трыбуналу, калі той адбываўся ў гэтым ваяводстве) сказана сярод іншага, што дакументы ён мусіць выдаваць па-польску, а не па-руску (як гэта было замацавана раней).
У іншым месцы пастаноўлена, што з гэтага часу дэкрэты трыбунала павінны выдавацца на польскай мове, але даўнейшыя акты трэба падаваць у арыгінале.

Маё лянівае беглае чытанне не выявіла больш нічога датычнага моўнага пытання. Такім чынам, як я зразумеў, пастанова тычылася толькі працы Трыбуналу, але была ахвотна інтэрпрэтавана як дазвол пісаць на «нармальнам чэлавечэскам языке» на ўсіх узроўнях дзяржаўнага апарату. Па-за дзяржаўным справаводствам (магістраты гарадоў, адміністратары маёнткаў і інш.) ужо даўно не заганяліся і страчылі па-польску. Так што мову пахавалі не гвалтоўныя забароны польскіх паноў, а старая добрая тутэйшая памяркоўнасць.
Tags: ad fontes!, Беларусь беларуская, Вялікае Княства, даследзіны, дэмакратыя, няма таго што раньш было
Subscribe

  • Post a new comment

    Error

    default userpic

    Your reply will be screened

    Your IP address will be recorded 

    When you submit the form an invisible reCAPTCHA check will be performed.
    You must follow the Privacy Policy and Google Terms of use.
  • 0 comments